Ο γυπαετός της Κρήτης

Στην Κρήτη ο όρος «γύπας» αναφέρεται κυρίως στον γυπαετό (Gypaetus barbatus), το μοναδικό είδος γύπα που ζει μόνιμα στο νησί. Πρόκειται για ένα επιβλητικό πτηνό με άνοιγμα φτερών που φτάνει τα 2,5–2,8 μέτρα, μαύρα φτερά και ανοιχτόχρωμο σώμα.

Χαρακτηριστικό του γνώρισμα είναι η μαύρη “γενειάδα” κάτω από το ράμφος, από όπου πήρε και την επιστημονική του ονομασία. Το κοκκινωπό χρώμα στο στήθος του δεν είναι φυσικό, αλλά αποτέλεσμα της συνήθειάς του να κυλιέται σε εδάφη πλούσια σε σίδηρο — μια συμπεριφορά που έχει απασχολήσει ιδιαίτερα τους επιστήμονες.

Ο μοναδικός «κοκαλοφάγος» της φύσης

Ο γύπας της Κρήτης ξεχωρίζει από όλα τα άλλα πτηνά για έναν μοναδικό λόγο:
τρέφεται σχεδόν αποκλειστικά με κόκαλα.

Καταπίνει μικρά κόκαλα ολόκληρα, ενώ τα μεγαλύτερα τα σηκώνει ψηλά και τα αφήνει να πέσουν σε βράχους για να σπάσουν. Το εξαιρετικά ισχυρό πεπτικό του σύστημα μπορεί να διαλύσει ακόμα και τα πιο σκληρά οστά.

Χάρη σε αυτή τη διατροφή:

• καθαρίζει το περιβάλλον από νεκρά ζώα
• περιορίζει τη μετάδοση ασθενειών
• διατηρεί την υγεία των ορεινών οικοσυστημάτων

Δεν είναι υπερβολή να πούμε ότι ο γύπας είναι ο φυσικός καθαριστής της Κρήτης.

Πού ζει στην Κρήτη

Ο γυπαετός ζει σε περιοχές άγριες και δυσπρόσιτες:

• απόκρημνα φαράγγια
• ψηλά βραχώδη βουνά
• τοπία όπου επιβιώνει η παραδοσιακή κτηνοτροφία

Σημαντικές περιοχές παρουσίας του είναι:

• τα Λευκά Όρη
• ο Ψηλορείτης
• τα Αστερούσια Όρη
• φαράγγια όπως το Κουρταλιώτικο, η Σαμαριά και η Αράδαινα

Φωλιάζει σε κάθετους βράχους, σε σημεία σχεδόν απρόσιτα στον άνθρωπο.

Ένας αργός αλλά πιστός κύκλος ζωής

Ο γυπαετός σχηματίζει μονογαμικά ζευγάρια για όλη του τη ζωή. Το ζευγάρι γεννά συνήθως ένα αυγό κάθε ένα ή δύο χρόνια, ενώ το νεαρό πουλί παραμένει με τους γονείς του για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Αυτός ο αργός ρυθμός αναπαραγωγής καθιστά το είδος εξαιρετικά ευάλωτο, αφού η απώλεια ακόμα και λίγων ατόμων επηρεάζει σοβαρά τον πληθυσμό.

Ένα είδος στο χείλος της εξαφάνισης

Σήμερα ο γύπας της Κρήτης θεωρείται κρισίμως κινδυνεύον είδος. Ο πληθυσμός του είναι πολύ μικρός και αντιμετωπίζει σοβαρές απειλές:

• δηλητηριασμένα δολώματα
• ηλεκτροπληξία από καλώδια
• ανεμογεννήτριες
• μείωση της παραδοσιακής κτηνοτροφίας
• ανθρώπινη όχληση κοντά στις φωλιές

Παρά τις δυσκολίες, γίνονται σημαντικές προσπάθειες προστασίας μέσω προγραμμάτων παρακολούθησης, τεχνητής σίτισης και ενημέρωσης των τοπικών κοινωνιών.

Ο γύπαετός στον πολιτισμό της Κρήτης

Από τη μινωική εποχή μέχρι σήμερα, ο γύπας έχει συνδεθεί με:

• τα βουνά
• την ελευθερία
• την αντοχή
• την άγρια ομορφιά του νησιού

Για τους Κρητικούς δεν είναι απλώς ένα πουλί, αλλά ένα σύμβολο της φύσης που αντιστέκεται.

Γιατί αξίζει να τον προστατεύσουμε

Η προστασία του γύπα δεν αφορά μόνο ένα σπάνιο είδος. Αφορά:

• την ισορροπία των οικοσυστημάτων
• τη διατήρηση της κρητικής φύσης
• τον σεβασμό σε ένα τοπίο που μας ξεπερνά χρονικά

Ο γύπας της Κρήτης παραμένει εκεί ψηλά, σιωπηλός, να επιτηρεί τα βουνά.
Το ερώτημα είναι αν εμείς θα είμαστε εκεί για να τον προστατεύσουμε.